Teatr elżbietański

Pierwszy teatr w Londynie powstał w czasach panowania królowej Elżbiety I. Jako umowną datę narodzin teatru podaje się 1576 r. Wtedy to bowiem przedsiębiorca James Burbage wybudował pod Londynem pierwszy gmach przeznaczony wyłącznie do prezentacji widowisk teatralnych. Nazwał go The Theatre i rozpoczął wystawianie pierwszych sztuk. Wkrótce pojawiły się dwa kolejne teatry – The Curtain i The Rose - a po nich przyszły następne. Najsłynniejszym teatrem elżbietańskim był The Globe, gdzie wystawiano sztuki Szekspira.

 

 

Budynek teatru był okrągły bez dachu nad środkową areną. Wokół postawione były drewniane galerie dla zamożniejszych widzów. Dla biedniejszych widzów były miejsca stojące na parterze. Scena była umieszczona w dole na podwyższeniu, nad nią znajdował się niewielki dach. Dekoracji nie było dużo, zastępowały ją napisy w rodzaju: „To jest zamek”, "Środek nocy" itp. Czasami osoby dramatu w swych wypowiedziach opisywały miejsce i wspominały o porze dnia w której akcja się toczy. Grano zarówno komedie jak i tragedie, a o charakterze granej sztuki informował widzów kolor wywieszonej flagi, gdzie komedię oznaczała biała, a tragedię czarna flaga.

 

 

Na widowni teatru mogli znajdować się zarówno mężczyźni jak i kobiety. Natomiast na scenie występowali jedynie mężczyźni, a role kobiece odgrywali najmłodsi z nich. Aktorzy byli zawodowcami, dbali o wymowę, każdym gestem i ruchem starali się uzyskać wrażenie prawdopodobieństwa. Był to teatr gwiazdorski. Dobrzy aktorzy cieszyli się zasłużoną sławą, byli szanowanymi, zamożnymi ludźmi.
Kostiumy aktorów były drogie i najczęściej należały do nich samych - częściowo rekompensowały brak dekoracji. Widzowie w czasie oglądania spektaklu mogli jeść, pić, głośno wymieniać swoje uwagi, polemizować z aktorami, czy nawet obrzucać aktorów niewielkimi kamieniami.
Teatr miał charakter komercyjny, a ich właściciele sądzili, że dobra sztuka powinna przynieść duży dochód.

 

Najbardziej znane postaci teatru elżbietańskiego

William Szekspir

Związany był z  teatrem "The Globe" , wystawiał tu swoje sztuki, zawód aktora również nie był mu obcy. Najprawdopodobniej prapremierowym przedstawieniem było dzieło pisarza "Henryk VIII" lub "Juliusz Cezar".

James Burbage

W 1576 roku zbudował w Londynie pierwszy stały teatr The Theatre. Miał spory udział w budowie innego teatru londyńskiego the Curtain Theatre, a następnie zainicjował budowę Blackfriars Theatre.
Jego syn, Richard Burbage, był jednym z najpopularniejszych aktorów epoki elżbietańskiej.

Edward Alleyn

Jeden z najbardziej znanych aktorówi teatru elżbietańskiego. Urodził się w Londynie. Dla niego została napisana główna rola w utworze Sir Thomas More, którego współautorem był prawdopodobnie William Szekspir.

Jego postać pojawiła się również w filmie Zakochany Szekspir.


Thomas Kyd

jeden z najważniejszych pisarzy epoki teatru elżbietańskiego. Kydowi jest przypisywane autorstwo sztuki Ur-Hamlet (zwanej Pra-Hamlet), wystawianej w Londynie w latach 80. XVI wieku, która miała być inspiracją dla Williama Szekspira przy tworzeniu Hamleta. Nie zostało to jednak do dziś ostatecznie zweryfikowane przez historyków kultury.

 

Globe Theatre obecnie

 

Cechy dramatu elżbietańskiego:

  • łamie zasadę trzech jedności: czasu, miejsca i akcji,
  • nie stosuje zasady decorum, czyli stosowności, wprowadzając do gatunku wysokiego, jakim jest tragedia,
  • także osoby niskiego stanu oraz styl często graniczący z komicznym,
  • bohaterów cechowała zmienność, łatwość popadania w skrajne emocjonalne stany,
  • pojawiają się istoty fantastyczne,
  • zwiększa się ilość osób na scenie,
  • pojawiają się sceny batalistyczne.

 

Ciekawostki


Pierwsza kobieta wystąpiła w roli Desdemony w 20 lat po zamknięciu (upadku) teatru elżbietańskiego.

Likwidacja teatrów elżbietańskich nastąpiła w roku 1642 - dokonali jej purytanie.

Najsłynniejszym londyńskim teatrem był The Globe- odbudowany po pożarze w 1613 r.;
służył publiczności do 1644 r.

W tamtych czasach Kościół piętnował uczęszczanie na spektakl.

W Gdańsku istniała jedyna w świecie (poza Anglią) scena elżbietańska w budynku Szkoły Fechtunku - budynek pochodził z XVII wieku (aktualnie rysują się możliwości jego rekonstrukcji).